کاردرمانی کودکان

سلام. ببخشید از تاخیر خیلی طولانی که داشتم. امیدوارم از این به بعد در فواصل زمانی کوتاه تری مطلب بذارم.

براي كودكي كه نميتواند به آرامي بنشيند و توجه كند، بزاي مدرسه آماده شود و در كلاس يا خانه تمركزش را حفظ كند مشكلات زيادي به وجود خواهد آمد. اما اين علايم هميشه به اختلال بيش فعالي- نقص توجه ربط داده نمي­شوند، مشكل شايد اضطراب باشد!

اضطراب ممكن است حالتي ارثي باشد، و اين حالت چندان غير معمول نيست. در معيار تشخيصي DSM-IV-TR 4% كودكان از اضطراب جدايي رنج مي­برند و 5 % از مردم از اضطراب عمومي در سراسر زندگي شان رنج مي­برند.( و بسياري از اين افراد اضطرايشان را در سبكهاي ارتباط نادرست با فرزندانشان، به آنها مي­آموزند)

تشخيص و درمان اضطراب در كودكان بسيار اهميت دارد. از آنجا كه كودك مبتلا به اضطراب اغلب علايم را به بزگسالي توسعه مي­دهند ، مانند اضطراب عمومي بزرگسالان، اختلال هراس، فوبيا ها، و همينطور تعدادي از اختلالات جسمي سازي شده كه در آنها شكايات متعدد جسماني بدون دليل پزشكي وجود دارد(سردرد هاي متنوع، مشكلات گوارشي كه البته فرد به عمد علايمي را نمايش نميدهد! )

اضطراب در كودكان در دوره ­هايي در طي رشد قابل انتظار هستند و اين حالتها طبيعي در نظر گرفته مي­شوند. (براي مثال روز اول مدرسه) برخي كودكان ممكن است از كمرويي بيش از اندازه و يا دشواري در تطابق با موقعيت جديد در رنج باشند.

كودكان ممكن است هنوز قادر به بيان كلامي احساسشان نباشند و نيز راهكارهاي تطابق براي مديريت آنها را كسب نكرده باشند. لذا گاهي ترسها و وقايع استرس آوري كه براي بزگسالان بصورت ساده اي رفع ميشوند براي آنها وحشتناك تر است زيرا دفاع هايشان كامل نشده است.

اغلب كودكان ترسهاي گذارايي دارند و به سرعت از آنها خارج شده و با بزرگتر شدن مي­فهمند كه آنچه كه از آن ميترسيده­اند واقعا خطرناك نبوده است ! مثلا كودكي فكر ميكند كه هيولايي زير تخت او قرار دارد.اين نوع ترسها قسمتي از رشد كودكان است( با وجود غير منطقي بودن اين ترسها از نظر ماي بزرگسال اين ترسها براي كودك منطقي، واقعي، و امكان پذيرند، پس به ترسهاي كودكتان احترام بگذاريد. )

برخي از كودكان از سايرين مضطرب­تر هستند و ممكن است نياز به اعتماد دهي از جانب يك متخص به ويژه زماني كه به اختلال اضطرابي مشكوك باشيم، دارند. اضطراب هنگامي تبديل به مشكل ميشود كه شروع به متاثر كردن زندگي روزانه و عملكرد او مي­كند و يا او را به صورت معني داري را پريشان مي­كند.

چه زماني اضطراب كودك طبيعي است؟

براي تمام كودكان طبيعي است كه اضطرابهاي خاصي را در مراحل خاصي از زندگي تجربه كنند. بين ماههاي 7 و 11 نوزاد سالم اغلب درباره چهره هاي ناشناس احساس اضطراب ميكند. بين ماه 3 ماهگي و 3 سالگي ، اغلب كودكان در موقع جدايي از مراقب اضطراب را تجربه ميكنند.

كودكان كوچك ممكن است ترسهاي گذرايي را تجربه كنند، مثل ترس از تاريكي، توفان، حيوانات، هيولاها، و آنها اغلب ترسهايي را بعد از تجارب دردناك خاصي موقتا ايجاد مي­كنند. يك كودك ممكن است از سگها بترسد بعد از اينكه توسط سگي گاز كرفته شده باشد( ترسش را تعميم ميدهد به تمام سگها)

تشخيص اضطراب كودك

علايم اضطراب در كودكان اغلب متفاوت است از آنچه در بزرگسالان ديده مي­شود. علاوه بر اين كودكان با سنين و طبيعت­هاي متفاوت علايم متفاوتي را نشان دهند. در اين جا علايم و نشاته هايي از اضطراب كودكان را مي­آوريم:

Ø خيس كردن رختخواب (البته بالاتر از سن 5 سالگي)

Ø كابوس و حشت شبانه

Ø اجتناب از فعاليتهاي خاص (مانند وقايع مدرسه يا اجتماعي)

Ø بسيار چسبنده بودن و به آساني گريه كردن

Ø احساسات مكرر ترس و هراس كه فعاليت را متوقف ميكند

Ø نگراني ثابت در مورد حوادث آينده

Ø دوست شدن به سختي و به شدت خجالتي بودن

Ø عزت نفس پايين و كمبود اعتماد به نفس

Ø ترس از شتباه كردن

Ø رفتارهاي تكرار شونده (مانند چك كردن زير تخت و يا كمد قبل از خوابيدن)

Ø مقاومت شديد در مقابل هر نوع تغييري

Ø علايم تكرار شونده فيزيكي مانند درد شكم يا سر، بدون دليل پزشكي

چه چيزهايي باعث اضطراب كودكان مي شود؟

اضطراب جدايي در كودكان كوچك بسيار طبيعي است و معمولا با افزايش سن فرو مي نشيند. اما اگر در سنين بالاتر از 3 سالگي كودك هراس بيش از اندازه­اي را در هنگام جدايي از مادر، ترك محل زندگي يا ساير محاهاي آشنا نشان دهد نشانگر وجود اضطراب جدايي است. كودكان مبتلا ترسهاي مرضي ونشخوار فكري دارند و هنگام نزديك شدن فرد غريبه، به احتمال صدمه ديدن و حوادث ناخوشايند از طرف فرد غريبه مي­انديشند. ترس از گم شدن، تصادف، بيماري، دزديده شدن، محروم شدن از ديدار دوباره والدين، در ميان كودكان مبتلا شايع است. براي تشخيص اين اختلال موارد زير را مورد دقت قرار دهيد:

1. آيا انطباق ضعيف با موقعيت جديد وجود دارد؟
2. آيا تجربه تروماتيك همانند شكست در كنارآمدن با موقعيتي استرس آميز وجود دارد؟
3. آيا والدين بيش از اندازه مضطرب و محافظت كننده اند؟
4. آيا رفتارهاي اجتنابي براي فرار از جدايي وجود دارد؟
5. آيا كابوس، نگراني از آسيب ديدن، نگراني از وقايع ناگوار با محتواي جدايي وجود دارد؟

مدت تداوم اين اختلال حداقل بايد 4 هفته ممتد باشد.درمان اين كودكان شامل دو دسته كلي درمانهاي دارويي و غير دارويي (بازي درماني، رفتاردرماني و...) است.

دگرگوني و ترس ازغريبه مانند بزرگسالان، كودكان اغلب از ناشناخته ها ميترسند و در موقعيت نا آشنا و جديد محتاط هستند. روز اول مدرسه، ديدن افراد جديد و همسايگان جديد ميتوانند دوره­اي اضطرابي براي كودك شما باشد.

حوادث تروماتيك تجارب ناخوشايند يا بد ميتوانند كودك را به ببرد سمت باور اين كه چيزخاصي خطرناك يا ترساننده است. اين تجارب ممكن است شامل موقعيت اجتماعي بر آشفته كننده، يا تجربه اي شامل آسيب يا آزار جسمي و ترس بوده است( مانند گاز گرفته شدن توسط سگ، يا تصادف رانندگي) باشد. در موقعيتهاي خاص پريشان كننده خطر ابتلا به اختلال اضطراب پس از سانحه وجود دارد(PTSD )

و ممكن است كودك شما نيازمند كمك متخصص باشد.

مشكلات مرتبط با مدرسهكودك شما ممكن است در مورد چيزهايي در مدرسه مضطرب شوند مانند وجود يك قلدر در مدرسه، پيدا كردن دوست، يك معلم عبوس سختگير. در برخي موارد اضطراب ريشه در مشكلات تطابق و كنار آمدن با كار مدرسه و مشكلات يادگيريLearning Disorders داشته باشد.

مشكلات خانوادگي. يك آشفتگي در محيط خانه ممكن است باعث شود كودك شما احساس اضطراب كند. شنيدن و ديدن جنگ مداوم والدين ميتواند يه ويژه براي كودكتان استرس زا باشد و باعش شود آنها احساس نا امني كنند.(دعواي بين پدر ومادرها مختص رابطه خودشان و شعاعش به اندازه حريم خصوصي آنهاست و كودك داخل اين دايره نا امن نيست) ديگر مسائل خانواده مانند جدايي وطلاق، فوت يا بيماري والدين ، نظام تربيتي به هم ريخته يا خشن تربيتي نيز اضطراب زا هستند.

رفتار آموخته شده . كودكان اغلب رفتارهاي اضطرابي را از والدينشان برميدارند يا كسب ميكنند.

سعی میکنم بزودی پستی در مورد راهکارهای درمانی و اثرات اضطراب بر وضعیت حسی و ... بنویسم. منتظر نظراتتون هستم( والدین غزیزی که این مطلب رو میخوانند حتما نظرشون رو بذارند چون میخوام جدا از این مطالب تئوری تصویر بالینی بهتری از اضطراب در کودکان سالم و یا کودکان با نیازهای خاص داشته باشیم تا در زمان درمان دقیق تر صحبت کنیم. همکاران گرامی هم تجرابشون رو در میان بذارند.) . ممنون

فائزه دهقان

كارشناس ارشد كاردرماني

تصویر بدنی body image

تصویر بدنی تصویر شخصی فرد از بدنش است که عواطف را نیز در بر می گیرد. گاهی به تصویر بدنی بعنوان درک خود( self concept) اشاره میشود. تصویر بدن شامل حس درونی کودک در مورد خودش است. این احساس درونی از بدو تولد شروع شده و روشهای تربیتی اعمال شده بر کودک تاثیر بسزایی بر آن دارند. در کودکانی که ارتباط گرم و امنی با دیگران و محیط شان دارند تصویر بدنی مناسب تری شکل می گیرد. در سالهای بعدی تصویر بدن مثبت وابسته به تجارب جابجایی و تحرک و کنترل بدن در محیط است.

تصویر بدنی ، مفهوم بدنbody concept) )و طرحواره بدنی همگی اجزای آگاهی بدنی body awareness) )هستند. سطح بالاتر تصویر بدنی بواسطه الگوهای حرکتی و برتری جانبی و عملکرد طرفی و جهت یابی (directionality) ایجاد می شوند.

تصویر بدن چگونه ایجاد میشود؟

کودک به دو طریق تصویر بدن را شکل می دهد . به نظر میرسد در حرکات مختلف فیزیکی و وضعیت های مختلف بدنی و توجه به بدن و صورت دیگران تصویر بدنی را بنیان می گذارد. در سنین 1 تا2 سالگی بازی های حسی حرکتی نقش اصلی را در ایجاد تصویر بدن دارند( دویدن، غلت زدن، ور رفتن با اشیا، کشیدن و هل دادن و پرت کردن اشیا و .. ) در کنار آن واکنش والدین به کودک و اینکه مانع اند یا مشوق، باعث ایجاد اولین پایه های تصویر بدن و اعتماد به نفس می شود. بازی های حرکتی در تمام سالهای کودکی حاوی تحریکات بدنی مفید برای ایجاد تصویر بدن هستند . با افزایش سن کودک این بازی ها رشد یافته تر و پیچیده تر می شوند.کودک در این بازی ها از کارکردهای بدنش و موقعیت بدنش در فضا آگاه میشود . موفقیت در این بازی ها در ایجاد تصویر مثبت از خود بسیار حائز اهمیت است.

بازخوردی که کودک از جایجایی و تحرکش در محیط از اطرافیان می گیرد در ارتقاء یا اختلال در تصویر بدن بسیار مهم است. اگر با اولین دویدن کودک مادر دنبالش بدود یا دائم بگوید مواظب باش کودک حس میکند دست به کار خطر ناکی زده است. اگر با دستکاری های ساده کودک در محیط مخالفت شود،کودک از تجربه های جالب و حیاتی باز مانده و در ضمن حس می کند در محیط نا امنی قرار گرفته است( اعتماد در برابر بی اعتمادی!)

اختلال تصویر بدن چیست؟

اختلال در تصویر بدن زمانی است که کودک از اندازه، شکل و محل و نحوه اتصال اعضای بدن بهم و کارکردهای اندامها آگاهی ندارد . در کنار آن از لحاظ عاطفی خود را پایین تر و ناتوانتر از سایر همسالان می داند. هنگامی که کودک نمی تواند از بدنش به نحو کارایی استفاده کند، لذا احساس درونی از فرد فعال و لایق در او ایجاد نمی شود . این ناتوانی در استفاده موثر از بدن به دو دلیل کلی می تواند ایجاد شود یکی اختلالاتی که در روند رشد حرکتی کودک ایجاد شده اند مانند فلج مغزی، بیش فعالی ، اختلال هماهنگی رشدی، و .. یا به دلیل روشهای تربیتی اعمال شده برکودک مانند آنچه در خانواده های overprotective رخ میدهد. این خانواده ها آنقدر کودک را از تحرک و دستکاری محیط باز می دارند که گاه در فرم شدید منجر به خام حرکتی clumsiness)  ) می شوند.

علایم و ابزار تشخیص چیست؟

اختلالات تصویر بدنی ممکن است در نقاشی کودکان یا در بیان آنها نمود یابد.یکی از روشهای تشخیص این اختلال، ترسیم آدمک است. هنگام استفاده از این روش در تشخیص اختلالات تصویر بدنی باید به چند نکته توجه کنیم:

1. کودک آموزش ترسیم آدمک را دیده باشد.

2. کودک آموزش شناختن اعضای بدن را دیده باشد وبتواند حداقل روی خودش و شما نشان دهد.

3. از لحاظ حرکتی بتواند آدک را ترسیم کند.

4. سن کودک

کودک ممکن است اجزای بدنش را کامل بکشد اما بدن خود را بسیار کوچک تر از بدن سایر افرادنقاشی بکشد. شاید تنها روی خودش ابر، باران ، برف بکشد (به نحوی خودش را در نقاشی قایم کند). بیان کودک حاوی جملاتی مانند اینها باشد: من زشتم! من دائم می افتم! من همش تو در و دیوارم! همش گند میزنم ! من نمیتونم! (البته همه کودکان روزهای بدی دارند اما گفتار غالب این کودکان مبتلا به اختلال در تصویر بدنی منفی است، البته حالتی هم وجود دارد که گفتار کودک بصورت اغراق آمیزی در مورد خودش مثبت باشد ) .

زمانی که کودک اجزای بدنش را می شناسد و نام می برد اما آدمک ترسیم شده فاقد جزییاتی مانند بینی ، انگشتان، ابروها و ... است یا شکل ناصحیح اندامها، عدم تناسب تنه واندامها و اجزای صورت، عدم اتصال اندامها به تنه یا وصل آنها در جای نا متناسب دیده می شود شاید مشکل در مفهوم بدن و تصویر بدنی وجود دارد.

اگر کودک هنوز در سن 5 سالگی اجزای بدنش را نمی شناسد و کاربرد آنها را نمی داند، در صورتی که مشکل آموزشی وجود نداشته باشد، قطعا مشکل در ایجاد تصویر بدن رخ داده است.

گاه اختلال تصویر بدنی در خام حرکتی کودک نمود دارد. در کودکان مبتلا به مشکلات هماهنگی حرکتی، ممکن است به دلیل مشکلات در سیستمهای حسی و بدکارکردی های سیستم عصبی و عضلانی مشکل در تصویر بدن وجود داشته باشد. این کودکان غالبا با اشیا برخورد می کنند و بدنی شل و وارفته دارند! البته اختلال هماهنگی حرکتی بصورت خالص و گاه در همراهی با اختلالاتی مانندADHD، ADD, ، LD دیده میشود.

تصویر بدنی نامناسب گاهی باعث مشکلات رفتاری از جمله کمرویی ، عدم مشارکت درفعالیتها، انزوا، پرخاشگری و... می گردد . در سه مشکل اول کودک به علت حس عدم توانایی مایل به مشارکت و ارتباط نیست. اما زمانی که سرزنشهای محیطی زیاد شد کودک محیط را متخاصم می بیند لذا در صدد دفاع بر می آید.

راهکارهای درمانی چیست؟

انجام بازی ها و فعالیتهای متنوع بدنی مانند تقلید حرکات حیوانات مختلف، کشتی گرفتن، بازی با توپ ، بالا و پایین رفتن از موانع مختلف ، بازی آینه و... در تقوبت تصویر بدنی موثر است.

بهتر است برخی از این بازیها را در مقابل آینه انجام دهید تا بازخورد دیداری نیز برای کودک فراهم شود و کودک به کشف بدن اش بپردازد. نمایش وضعیتهای بدنی توسط درمانگر اهمیت دارد . در مراحل بعد توضیح کلامی کفایت می کند. گاه لازم است از تلفیق اجرای خودتان و آینه استاده کنید. بازی در اتاق تاریک که منجر به حذف محرک بینایی می شود با تقویت حس عمقی و حس حرکت در تقویت تصویر بدن بسیار موثر است.

بازخورد دادن در مورد اندازه و شکل بدن با بازی هایی شامل گذر از تونلها و گذرگاه های متنوع موثر است. انداختن سایه بدن روی دیوار، خط کشیدن دور بدن و اندامها و قایم باشک بازی نیز کمک کننده است.

طراحی بازی و فعالیت متناسب با سطح تواناییهای کودک اهمیت زیادی دارد . کودک باید در بازی احساس کفایت و قدرت کند. یک توپ بازی ساده ی لذت بخش، زدن هدفهای بزرگ فرو ریزنده با توپ، ساخت کاردستی و... که کودک تا حد زیادی قادر به اجرای آنها است به حس دورنی فرد توانا را می دهد.

در بازخوردهای کلامی نکته مهم تناسب این باز خوردها با عمل انجام شده است. گاه آنقدر هیجان و تشویق به دنبال کار ساده و بسیار پایین تر از سطح توانایی کودک می آید که کودک به یکی از این دو نتیجه می رسد: اول اینکه این خاله / عمو دیگه کیه که با یه کار ساده این طوری ذوق کرده؟! دوم اینکه من چه دست وپا چلفتی بودم که این کارم اینجوری شعف ایجاد کرده!!! در هر دو حالت حس مثبتی تولید نشده است!

البته گاهی مجبوریم در اوایل درمان برای برقرای ارتباط وانگیزه بازخوردهایی اغراق آمیز بدهیم اما باید به تناسب فعالیت و تشویق توجه کنیم.

منابع:

رشد و تقویت مهارتهای ادراکی- حرکتی در کودکان . نویسنده ورنر- رینی. ترجمه دکتر سازمند.

حرکت درمانی . ترجمه دکتر حمید علیزاده

Play in occupational therapy for children, Diane Parham 1996

Physical activity for improving children 's learning and behavior , Billye Ann Cheatum ,2000

در پایان از دوست و همکار خوبم سرکار خانم ملاک برای ویرایش این مطلب تشکر می کنم. منتظر نظراتتون هستم.

فائزه دهقان – کارشناس ارشد کاردمانی ذهنی

   اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) اختلال نقص توجه و بیش فعالی (ADHD) یکی از شایع ترین اختلالات مزمن است که کودکان در سن مدرسه را متاثر می کند. زمانی که درمان و تشخیص صورت نگیرد، اختلال می تواند ناتوان کننده و بصورت بالقوه ای تاثیرات مخرب و ویران کننده ای برای کودکان و خانواده ها داشته باشد.

         نقص توجه: کودک نمی توانند خود را متمرکز بر یک موضوع کند . فعالیتی را آغاز کرده ادامه داده و به انتها برساند و نتیجه کارش مناسب باشد. دائم از موضوعی به موضوع دیگر حرکت می کند. از دستکاری کوتاه مدت یک شی یا اسباب بازی به دستکاری شی دیگری می پردازد، بدون اینکه شی قبلی را کامل شناخته و کاربردهایی را از آن یافته باشد. در حین انجام دادن تکالیف مدرسه هر صدایی یا اتفاق بی اهمیتی او را از ادامه کارش باز می دارد و اگر محیط راآرام کنید اغلب تکلیف انجام دادنش چند برابر همسالانش زمان می برد.

         تکانشگری: بدون فکر کار کردن. عدم کنترل وسوسه ها و خواسته ها. کودک در موقعیت های متفاوت هیجان نا متناسب نشان می دهد. در مقابل دستوالعمل ها بی تاب است و دوست دارد بدون طی مراحل به انتها برسد و نتیجه را ببیند. وقتی از کاری نهی اش می کنید او آن کار را انجام می دهد و به اصطلاح انگار نه انگار با او حرف میزنید! چون در آن لحظه دوست دارد کار را انجام دهد و نمی تواند جلوی خودش را بگیرد . تاکید دارم در حالتی که هنوز اختلال نافرمانی مقابله ای به مشکلات کودک اضافه نشده این حالات به میزان بالایی تحت کنترل ارادی کودک نیست. او لجبازی نمی کند واقعا نمیتواند خودش را کنترل کند.

       بیش فعالی: عدم توانایی در یکجا نشستن. حرکت دائم. کودک دائما در حال حرکت و جنب و جوش است. سر کلاس نمی تواند بنشیند ومکرر بلند می شود. با اینکه ساعت ها در پارک دویده است وقتی به خانه آمده اید خسته نیست و آرام ندارد. در واقع کودک قادر به تنظیم سطح فعالیتش نیست. این علامت اغلب اوقات ماسکی بر مشکلات حرکتی کودک ایجاد می کند. کودک بصورت مشخصی مطابق با سنش نمی تواند با توپ بازی کند و یا حرکات هماهنگ در پاها داشته باشد.

     کودکان با اختلال نقص توجه و بیش فعالی بنظر می رسد که دارای ریسک بالایی برای دامنه ی وسیعی از مشکلات شامل شکست های تحصیلی و ترک تحصیل، اختلال سلوک، روابط شکست خورده، مشکلات در محل کار و سوء مصرف مواد هستند. تشخیص و درمان مناسب می تواند به صورت واضحی این حالات نامساعد را تغییر دهد.

    میزان شیوع این اختلال بنا به آمارهای جدید 4 تا 8 % کودکان است. درحالی بنا به آمار 1994 میزان شیوع 3 تا 5% بود! برای مدتهای مدیدی است که تصور می شود که ADHD پسران را بیشتر از دختران درگیر می کند و این نسبت 3 به 1 است. اکنون این روشن شده است ربطی به جنسیت ندارد. اما دختران بیشتر مبتلا به نوع نقص توجه آن هستند. یعنی شلوغ کاری شان کمتر است که این امر خطر تشخیص دیر را تا سنین 9 یا 8 بالا می برد. و تا آن زمان سطح اعتماد به نفس خیلی پایین آمده است.

    علایم ADHD تمام حیطه های زندگی کودک را تحت تاثیر قرار می دهد. کودکان ADHD عملکرد ضعیفی را در محیط های آکادمیک دارند زیرا توانایی یکجا نشستن و توجه کردن را ندارند. اغلب در فعالیت های ورزشی کمتر مشارکت دارند که به علت نقص تمرکز و هماهنگی شان (Coordination) است. اگر هم مشارکت می کنند به علت عدم توانایی در تمرکز کردن و مشکلات هماهنگی حرکتی موفق نیستند . و کم کم یا کنار زده میشوند یا خودشان کنار می کشند. بعلاوه ممکن است بخاطر تکانشگری، شلوغ کاریشان و تمایلشان به نادیده گرفتن قوانین اجتماعی و عرف هایی که نظامهای اجتماعی را می سازند همسالان شان آنها را پس بزنند.

    کودکان و نوجوانان ADHD در تصمیم گیری و مهارتهای حل مسئله و برنامه ریزی ، اصلاح اشتباهات و استفاده از بازخوردها ، یادگیری از پاسخ ها مشکل دارند.( جمله های معروف والدین: ده بار گفتم که این کارو نکن یا به خاطر کاراش صدمه جدی دیده اما بازم تکرار میکنه .)

     قضاوت های اشتباه،کنترل تکانه ضعیف و اشکال به تاخیر انداختن خواسته ها از خصوصیات دیگر این کودکان است. تمام این خصایص از عملکردهای لوب فرونتال است.( همان لحظه ای که خواست کاری را انجام بده اون را انجام میده و ملاحضات زمانی، مکانی، عرف و خطرات را نمیبینه و طبیعتا چون تاملی وجو ندارد ، نتیجه جالب نخواهد بود.) 

    آنها از صدمات بدنی زیادتری را نسبت به همسالانشان رنج می برند و بیشتر روابط ستیزه جویانه ای با والدین و خواهر / برادرهایشان دارند. زیرا رفتارشان می تواند بسیار مخرب باشد. در طول زمان، تلاقی پس زده شدن و شکست تاثیرات منفی مشخصی را بر رشد عزت نفس این کودکان دارد.

   مطالعات متعددی نشان داده است که ADHD تاثیرات منفی هم بر فرد و هم بر خانواده دارد. یک مطالعه از طریق تلفن توسط مرکز مطالعات کودکان دانشگاه نیویورک به بررسی تاثیر حضور کودک ADHD بر خانواده پرداخت. مطالعه شامل 255 والد کودک ADHD و 252 والد کودک سالم بود. نتایج نشان داد که هم خانواده وهم پسران ADHD بصورت منفی توسط اختلال متاثر شده اند و این نقص در تمامی حیطه ها بوده است. 

دلیل شناسی و پاتو ژنتیک ADHD

  مطالعات جدید درک بهتری را از علتهای ADHD فراهم کرده اند، اما ابهامات زیادی هنوز وجود دارند.

1. فرضیه کاتا گولامین ، نقص نور اپی نفرین و دوپامین

   یافته های جدید بیان می کنند که فرضیه کاتاگولامین برای ADHD مطرح می کنند که در آن هم نروترنسمیتر های کاتاگولامین، نقص نور اپی نفرین و دوپامین هماهنگ با هم کار می کنند. این فرضیه بیان می کند که نور اپی نفرین روی تمام کورتکس مغزی عمل می کند که شامل سیستم توجه ای خلفی نیز می شود که این سیستم اجازه می دهد که مغز درگیر ( engage) و آگاه (orient) نسبت به محرک جدید شود.

   بهر حال برای دستکاری ذهنی و پاسخ به اطلاعات جدید، سیستم اجرایی(executive) یا قدامی نیز باید واکنش نشان دهند. این سیستم اجرایی مرتبط با ساختارهای پره فرونتال است که تحلیل اطلاعات و انتخاب و شروع پاسخ را امکان پذیر می سازد. این فعالیت بنظر می رسد که نیازمند دوپامین برای پیش رفتن است. در حقیقت، ممکن است کمبود دوپامین در این ساختارها مسئول کنترل مهاری( Inhibitory control) و حافظه کاری یا توانایی دست یابی و پروسه کردن اطلاعات برای حل مسئله است. با این مشاهدات، بنظر می رسد که بی نظمی هر دو دوپامین و نور اپی نفرین منجر به این شود که سیستم عصبی مرکزی یک نقش محوری در علایم این اختلال داشته باشد.

2. نقایص ساختار عصبی Neuro Structural Distinctions

   تفاوتهای ساختارهای عصبی در کودکان ADHD مشخص شده است. مطالعات تصویر برداری نشان داد که مغز کودکان ADHD بصورت نسبی متفاوت از مغز همسالان سالم شان است. این مطالعات بیان می کنند که مغز کودکان ADHD کوچکتر از گروه های کنتری همسان شده از نظر سنی است. برخی مناطق مغزی شامل کورتکس پره فرونتال، مخطط ، هسته های قاعده ای، مخچه بنظر کوچکتر می رسند. همچنین مطالعات تصویر برداری که فعالیت مغز را اندازه گیری کرده بودند ، نشان دادند که مناطق کنترل کننده توجه در کودکان ADHD کمتر فعال است.

3. ژن های مرتبط

   مطالعات ژنتیک اثبات کرده اند که ADHD یک پایه نوروبیولوژیکال دارد. مطالعات بیان کرده اند که ADHD اختلالی است که تا حدودی ارثی است. اکثریت کودکان ADHD حداقل یک فامیل نزدیک دارند که مبتلا به این اختلال است. حداقل یک سوم پدرانی که ADHD بوده اند، فرزندانی مبتلا به این اختلال دارند. مدارک حمایت گر دیگر از عوامل ژنتیکی، مطالعات روی دوقلو های است که نشان داد که هنگامی که یک کودک ADHD باشد، بنظر می رسد قل دیگر که اختلال را داشته باشد . بنظر می رسد که حداقل دو ژن ( کروموزوم 5p15.3 و کروموزوم 11p15.5 ) با بروز علایم اختلال مرتبط باشند. دانستن اینکه ADHD نشانه های مختلف و پیچیده ای دارد و نشانگان مختلف معمولا توسط چندین ژن مختلف بروز می یابند، لزوم بررسی ژن های بیشتری را بیان می کند.

درمان:  شامل دارو درمانی، کاردرمانی - گفتاردرمانی - رفتاردرمانی است. البته این درمان زمان بر است. یعنی ممکن است چند سال کودک دارو مصرف کند و کادرمانی یا گفتاردرمانی برود. اما با درمان مناسب میتوان بسیاری از عوارض این اختلال را در سنین نوجوانی و بزرگسالی و کودکی کاهش داد.

سعی میکنم در پستهای بعدی در مورد داروها و رویکردهای مورد استفاده در کاردرمانی این کودکان بنویسم. در مورد مشکلات گفتاری این کودکان آماده پذیس از همکاران فعال و دانشمندم در حیطه گفتار درمانی هستم. که قطعا نظر آنها از بنده علمی تر و دقیق تر خواهد بود.

 بارزترین علامت کودکان اوتیستیک نفص در ارتباط است . ارتباط هم شامل ارتباط غیر کلامی ( نگاه کردن به صورت وچشمهای دیگران استفاده ار حالات صورت، دستها و وضعیت کلی بدن) و هم ارتباط کلامی است . ارتباط غیر کلامی مقدمه ارتباط غیر کلامی است. گاه کودک مبتلا به اوتیسم اصلا متوجه حضور افراد دیگر نیست. در این کودکان قدم اول توجه دادن کودک به مادر و خودش و تراپیست است.

 در این پست میخواهم چند بازی ساده را برای افزایش ارتباط بنویسم . از آنجا که تحریکات تعادلی نفش بسیار مهمی در بهبود علایم اوتیسم است ، ابتدا بازی های حاوی تحریکات تعادلی را انجام دهید.

بازی های حاوی تحریکات تعادلی:

• در هنگام دادن تحریکات تعادلی صرف به کودک زمانی که او را روی توپ درمانی نشانده اید یا خوابانده اید ، روبری او بنشینید و بخواهید که سرش را بالا بیاورد، با او صحبت کنید ، صدایش بزنید ، با اسمش جملات مختلف بسازید مثلا علی پسر خوب منه!  علی آقا سلام!  زمانی که به شما بزدیک شده است از این جملات استفاده کنید یا شکلک در بیاورید. اینها باعث می شوند که کو دک چندان متوجه شدت حرکات نشود لذا میتوان تحریکات را شدید تر کرد.
  

• چهار زانو روی زمین بنشینید کودک را روی پایتان قرار دهید. کودک پشتش به شما با شد یا سینه به سینه شما قرار گیرد. سپس دستهای کودک را بگیرید و باز کنید . بگویید هوا پیما میشویم . خود و کودک را به طرفین حرکت دهید . شدت حرکت و دامنه آن را بسته به تحمل کودک تغییر دهید. بهتر است روی صندلی بنشینید تا پاهای کودک آویزان باشد.

• روی صندلی بنشینید. کودک را روی پایتان بنشانید . دستهایش را بگیرید.سپس بگویید سوار اسب شده است و باحرکات پایتان به بالا و پایین اورا تکان دهید پیتیکو پیتیکو...

• من گشنمه: دوتایی روی زمین یا یک تشک ابری بخوابید. سپس بگوید من گشنمه و میخوام تو رو بخورم بعد با غلت زدن سعی کنید بگیریدش . یکبار شما او را بگیری یک بار او شما را. شرط کنید که فقط غلت می زنیم.

در مورد شدت حرکات و تحریکات تعادلی با تراپیست کودک مشورت کنید

 بازی هایی جهت افزایش ارتباط و شناخت خود و دیگران:

• چهره به چهره کودک قرار بگیرید. لپهایش را بکشید، باهاش حرف بزنید، شکلک در بیاورید و ...  بعد از چند دقیقه بازی ناگهان شی مثل توپ بزرگ ، ملحفه ، را جلوی صورتتان بگیرید و آرام باشید. منتظر بمانید تا دنبالتان بگردد یا بخواهد مانع را کنار بزند. هنگامی که پیدایتان کرد یا خودتان بیرون آمدید، بهش سلام کنید.  

• روبروی کودک آینه بگذارید. صورتتان را در کنار صورت کودکتان قرار دهید . شکلکهای مختلفی در بیاورید . لپهایش را بکشید، با دست چشمهایش بگیرید و بعد از چند ثانیه دستتان را بردارید. روی بخشهایی از صورتش را مانند گونه ها، پیشانی , بینی (اگر حساسیت نشان نمی دهد) رنگ بزنید.

• کودک را در آغوش بگیرید طوری که چهره به چهره باشید . گونه هایتان را به گونه هایش بکشید ( کمی با فشار) . بینی خودتان را به بینی اش بزنید.در طول بازی تکرار واژه هایی مثل اسمش، گل گل، ... را داشته باشید

    نکته : این بازی ها بیشتر برای کودکان اوتیستیک با سطح ارتباط پایین و در شروع درمان مفید است.

منتظر نظراتتان هستم

هو الشا فی

  همه کاردرمانگران  قطعا در طول دوره کاری خود با این پرسشها از سوی والدین به دفعات روبرو شده اند:

امروز باهاش چی کار کردین ؟

این تمرینات برای چی خوبه ؟

چرا نمی تونه  این کار رو انجام بده؟

چرا این بچه این طوری میکنه؟

 در پاسخ گاه و بیشتر مواقع با جملاتی که شامل یکسری اصطلاحات تخصصی مثل attention , visual attention , motor coordination, bilateral coordination, balance ,laterality, sensory seeking , sensory defensive  و ... پاسخ می دهیم. اگر فارسی را پاس بداریم از معادل فارسی این واژه ها استفاده می کنیم. اما به تجربه دریافته ام که آنچه این واژه ها به ذهن ما متبادر می کنند با آنچه به ذهن والدین می رسد تفاوتهایی دارد و کمتر پیش می آید که ما این واژه ها  را توضیح دهیم.

 اعتقاد دارم که باید به خانواده توضیح داد . در سطح آگاهی خانواده باید دلیل رفتارهای کودک ، بکارگیری تکنیکهای مختلف و تمرینات و بازی ها را توضیح داد. این امرباعث می شود که والدین با بینشی دقیق تر و مثبت تر به آنچه در فرآیند درمان کودکشان اتفاق

می افتد، تمرینات و بازی های مان را در خانه انجام دهند و قطعا در این حالت نتایج درمان پربارتر خواهد بود.

 در این وبلاگ سعی دارم که مطالبی را در مورد اختلالات ذهنی ، اصطلاحات و مداخلات درمانی بگذارم که هم مورد استفاده خانواده ها و هم همکاران باشد. در این راه قطعا نیازمند همکاری خانواده ها و همکاران بزرگوارم هستم.

فائزه دهقان . کارشناس ارشد کاردرمانی ذهنی از دانشگاه علوم بهزیستی و توانبخشی